Notaris
Ook de notaris moet op de hoogte gebracht worden. Heel wat mensen schakelen hem in om de nalatenschap van de overledene te regelen, al is dat niet verplicht. De notaris gaat na of er al dan niet een testament bestaat. Op die manier kan hij de erfgenamen adviseren over de gevolgen als ze de erfenis aanvaarden of weigeren. Eventueel verdeelt hij ook de bezittingen en helpt hij de familie bij de fiscale aangifte van de nalatenschap.
Na de eerste formaliteiten en de uitvaartdienst moet u verschillende stappen ondernemen om de nalatenschap van de overledene te regelen. Hij had ongetwijfeld bezittingen, een huis, meubelen, geld of zelfs een zaak? Of had hij schulden? In al die gevallen zijn het de nabestaanden die dat alles moeten beheren. Allicht vindt u de successiewetgeving behoorlijk ingewikkeld? Aarzel dan niet om u door een notaris te laten adviseren.
De keuze van de notaris
De nabestaanden zijn niet verplicht om de nalatenschap te laten regelen door de notaris die het testament van de overledene opgemaakt heeft of bij wie de overledene zijn testament gedeponeerd heeft. Alle erfgenamen kunnen zich trouwens door hun eigen notaris laten bijstaan.
Wat doet een notaris?
Een notaris is in de eerste plaats een adviseur en een vertrouwenspersoon voor alle belangrijke levensbeslissingen. Hij fungeert als bemiddelaar tussen personen die overeenkomsten willen sluiten in domeinen als vastgoed (aankoop of verkoop van onroerend goed, leningen…), familiezaken (huwelijkscontract, adoptie, schenking, nalatenschap, scheiding…) en bedrijfsaangelegenheden (oprichting van een vennootschap, fusie…). Hij zorgt ervoor dat alle schriftelijke overeenkomsten tussen personen (authentieke akten) inhoudelijk én formeel onbetwistbaar zijn.
Testament
De eerste vraag bij het overlijden van een naaste luidt: heeft hij een testament opgesteld? En zo ja, heeft hij het dan gedeponeerd? Vandaag bewaart u thuis best géén uniek exemplaar van uw testament. Maar maak toch maar de woning van de overledene niet te snel leeg, anders dreigt u het eventuele testament te mislopen. Heeft de overledene zijn (olografisch of authentiek) testament bij zijn notaris gedeponeerd, dan is het normaal gezien bij het Centraal Register van Laatste Wilsbeschikking geregistreerd. De notaris die de nalatenschap regelt, zal u van het eventuele bestaan van dat document op de hoogte brengen.
Legatarissen en wettelijke erfgenamen
Als de overledene een testament nagelaten heeft, worden de erfgenamen 'legatarissen' genoemd. Is dat niet het geval, dan spreken we van wettelijke erfgenamen. Heeft de overledene geen enkele verwant meer, dan gaan zijn bezittingen naar de Staat.
Aanvaarding of weigering van de nalatenschap
De erfgenamen kunnen de nalatenschap aanvaarden of weigeren. Wie ze goedkeurt (zuivere aanvaarding), krijgt het deel van de bezittingen dat hem toekomt, maar moet in ruil alle eventuele schulden van de overledene betalen. Vandaar dat de erfgenamen de nalatenschap ook kunnen weigeren of aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving.
Zuivere aanvaarding
Als u als erfgenaam de nalatenschap van de overledene aanvaardt, bent u ook aansprakelijk voor zijn eventuele schulden. Daarom vergewist u zich er best van dat het actief van de nalatenschap (de bezittingen van de overledene) minstens gelijk is aan het passief (zijn schulden).
Aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving
Als u erfgenaam bent, maar twijfels heeft over de inhoud van de nalatenschap, kunt u ze aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving. Op die manier weet u precies wat de nalatenschap inhoudt. Sommige mensen blijven immers heel discreet over hun vermogen en zelfs nauwe verwanten zijn niet altijd op de hoogte van de reële situatie van de betrokkene bij zijn overlijden.
U dient een verklaring van aanvaarding in bij de griffie van de Rechtbank van Eerste Aanleg van de woonplaats van de overledene.
Binnen de 15 dagen verschijnt een verklaring in het Belgisch Staatsblad. Ze bevat een uitnodiging aan de schuldeisers van de overledene of aan eventuele legatarissen die zich nog niet bekendgemaakt hebben om hun rechten te doen gelden.
De schuldeisers hebben 3 maanden de tijd om zich bij de notaris bekend te maken.
Vervolgens maakt de notaris een inventaris (boedelbeschrijving) van het vermogen op. Aanvaarding onder voorrecht van boedelbeschrijving heeft als voordeel dat u het eventuele passief niet terug hoeft te betalen.
U hoeft met andere woorden niet uit uw eigen vermogen te putten om de schulden van de overledene te vereffenen. Maar opgelet: in sommige uitzonderlijke gevallen kan er toch sprake zijn van schulden waar u niet onderuit kunt. In complexe gevallen raadpleegt u best een deskundige.
Weigering
Iedereen heeft het recht om een nalatenschap te weigeren. Als u weet dat de nalatenschap verlieslatend is, heeft u er alle belang bij om ze te weigeren. In dat geval moet u een akte van afstand ondertekenen bij de Rechtbank van Eerste Aanleg van de woonplaats van de overledene.
Aangifte van nalatenschap
De aangifte van nalatenschap is een formulier dat de erfgenamen binnen de 5 maanden na het overlijden moeten indienen. Is de persoon in het buitenland overleden, dan heeft u 6 maanden de tijd als het overlijden in Europa plaatsvond en 7 maanden als het overlijden buiten Europa plaatsvond. U kunt dat document zelf invullen of dat door een notaris laten doen. De aangifte van nalatenschap wordt gedeponeerd bij de ontvanger van het 'Ontvangkantoor der Domeinen' van de gemeente waar de overledene woonde.
Inhoud van de aangifte
Een aangifte van nalatenschap moet de volgende gegevens bevatten:
De identiteit van de overledene, zijn erfgenamen en hun echtgenoten;
De graad van verwantschap tussen de erfgenamen en de overledene;
Het bestaan van een testament en de inhoud ervan;
Eventuele schenkingen tijdens de 3 jaar vóór het overlijden;
Het actief van de nalatenschap. Dat zijn de bezittingen die volledig of gedeeltelijk aan de overledene toebehoorden;
Het passief van de nalatenschap. Dat zijn de schulden van de overledene en de begrafeniskosten.
Aftrekbaarheid van de begrafeniskosten
De begrafeniskosten (begrafenisondernemer, uitvaartdienst, begraving of crematie, doodsbrieven en rouwadvertentie, bidprentjes, koffietafel) worden in het passief van de nalatenschap opgenomen, waardoor u geen successierechten op uitgaven in het kader van het overlijden hoeft te betalen.
Verdeling van de nalatenschap
Successierechten
Successierechten zijn een belasting die de erfgenamen moeten betalen op de bezittingen die ze erven. Ze worden berekend op basis van het verschil tussen de nagelaten bezittingen (het actief van de nalatenschap) en de eventuele schulden (het passief van de nalatenschap). Let wel: successierechten variëren op basis van 3 criteria (zie tabel successierechten).
Verwantschapsgraad met de overledene
De successierechten worden op basis van de verwantschapsgraad met de overledene berekend. Hoe verder de verwantschap, des te meer successierechten u betaalt. Als u erfgenaam bent, maar geen familiale band met de overledene heeft, betaalt u de hoogste successierechten. Bent u erfgenaam in rechte lijn (kind, vader en moeder), echtgenoot of samenwonende (opgelet: de inhoud van dat begrip verschilt naargelang het gewest), dan zijn de rechten het laagst.
Waarde van de bezittingen die u erft
De successierechten worden niet berekend op basis van alle bezittingen die de overledene nalaat, maar alleen op basis van uw eigen deel (behalve in uitzonderlijke gevallen).
Gewest waar de overledene tijdens de 5 jaar voor zijn dood het langst gewoond heeft
In het Vlaamse Gewest worden, bij erving in rechte lijn, de bezittingen van de overledene in twee vermogens opgesplitst: een roerend en een onroerend vermogen. Vandaar dat het bedrag van de successierechten in rechte lijn – berekend op basis van lagere waarden – lager ligt dan in het Waalse en het Brusselse Gewest.
Tarieven Successierechten
Tarieven van de successierechten in rechte lijn (kinderen, ouders), tussen echtgenoten en tussen bepaalde categorieën van samenwonenden
Opgelet: de invulling van dat begrip verschilt per gewest
In het Brusselse Hoofdstedelijke Gewest
| Belastingschijven | Heffingspercentage per schijf | Totale belasting op de vorige schijven |
|---|---|---|
| € 0 - € 50.000,00 | 3% | |
| € 50.000,00 - € 100.000,00 | 8% | € 1.500,00 |
| € 100.000,00 - € 175.000,00 | 9% | € 5.500,00 |
| € 175.000,00 - € 250.000,00 | 18% | € 12.250,00 |
| € 250.000,00 - € 500.000,00 | 24% | € 25.750,00 |
| Meer dan € 500.000,00 | 30% | € 85.750,00 |
In het Vlaamse Gewest
| Belastingschijven | Heffingspercentage per schijf | Totale belasting op de vorige schijven |
|---|---|---|
| € 0 - € 50.000,00 | 3% | |
| € 50.000,00 - € 250.000,00 | 9% | € 1.500,00 |
| Meer dan € 250.000,00 | 27% | € 19.500,00 |
In het Waalse Gewest
| Belastingschijven | Heffingspercentage per schijf | Totale belasting op de vorige schijven |
|---|---|---|
| € 0 - € 12.500,00 | 4% | € 375,00 |
| € 12.500,00 - € 25.000,00 | 5% | € 875,00 |
| € 50.000,00 - € 100.000,00 | 7% | € 2.125,00 |
| € 100.000,00 - € 150.000,00 | 10% | € 5.625,00 |
| € 150.000,00 - € 200.000,00 | 14% | € 10.625,00 |
| € 200.000,00 - € 250.000,00 | 18% | € 17.625,00 |
| € 250.000,00 - € 500.000,00 | 24% | € 26.625,00 |
| Meer dan € 500.000,00 | 30% | € 86.625,00 |